Gmina miejska o pow. 30,3 km kw., licząca 45 tys. mieszkańców.

Miasto ma ponad 800 lat. Jego bogata i różnorodna kulturowo historia została przerwana podczas II wojny światowej, gdy zlokalizowano tu, największy ze znanych, obóz zagłady KL Auschwitz-Birkenau. To zaważyło na losach Oświęcimia, który stał się symbolem ludobójstwa.

Obecnie Oświęcim jest członkiem Światowego Związku Miast Męczeńskich, Polskiego Związku Miast Pokoju oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia Miast Orędowników Pokoju. Trzy lata temu sekretarz generalny ONZ w uznaniu miejscowych inicjatyw, podejmowanych w celu pojednania ludzi i narodów, przyznał miastu tytuł "Orędownika pokoju".

Dla mieszkańców, którzy tu żyją, na co dzień, Oświęcim jest przede wszystkim zadbanym i zabytkowym miastem. Jego początki sięgają 1177 roku, gdy wymieniono go jako gród kasztelański. W latach 1312-1317 powstało Księstwo Oświęcimskie, które weszło w skład Korony Polskiej w 1457 roku.

Na Starym Mieście trzeba zobaczyć przede wszystkim Rynek Główny o zachowanym średniowiecznym układzie ulic, z licznymi zabytkowymi kamienicami. Ponadto warto zwiedzić Zamek Książęcy, kościół parafialny oraz kościół Księży Salezjanów.

Oświęcim - gmina

Galeria zdjęć:

Gmina wiejska o pow. 74,5 km kw., licząca 15,8 tys. mieszkańców.

Dwanaście sołectw tworzących gminę otacza miasto pierścieniem, stanowiąc dla niego zaplecze mieszkalno-usługowe, gdyż w samym Oświęcimiu brakuje już terenów pod budownictwo.

Leży tu kilka ciekawych zabytków: pałac Tyszkiewiczów i drewniany kościółek w Porębie Wielkiej, pałac Radziwiłłów w Grojcu czy pałac Zwillingów w Rajsku. Na terenie gminy znajduje się też, założony przez niemieckich okupantów w Brzezince, obóz zagłady Birkenau.

Brzeszcze

Gmina miejsko-wiejska o pow. 46 km kw., licząca 22 tys. mieszkańców.

Po raz pierwszy Brzeszcze wymieniono w dokumentach jako własność książąt oświęcimskich w 1443 roku. Po rozbiorach dobra przejęła dynastia Habsburgów. W roku 1924 Karol Stefan Habsburg podarował ten majątek Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, która zarządzała nim do końca II wojny światowej.
W wyłącznie rolniczych Brzeszczach pierwszą kopalnię węgla kamiennego wybudowano w 1903 roku. W Polsce Ludowej, wraz z rozwojem górnictwa, nastąpił znaczny rozwój gospodarczy gminy. Osiedle otrzymało prawa miejskie w 1962 roku. Do dzisiaj większość mieszkańców pracuje we wciąż dobrze funkcjonującej KWK Brzeszcze.

Z zabytków zachował się drewniany kościół z XVII w. Oraz liczne drewniane domy i stodoły z XIX w.

Chełmek

Gmina miejsko-wiejska o pow. 27 km kw., licząca 13 tys. mieszkańców.

Od XV wieku miejscowość, zlokalizowana przy ujściu Przemszy do Wisły, należała do rodu Ligęzów. Jej mieszkańcy trudnili się głównie budową galarów i spławem towarów do Krakowa. Od 1932 roku, gdy czeski fabrykant Tomasz Bata uruchomił tu pierwszy w Polsce zakład mechanicznej produkcji obuwia, Chełmek słynie z wyrobu butów. Choć ostatnio, gdy minął czas produkcyjnych gigantów, Południowe Zakłady Przemysłu Skórzanego przeżywają ekonomiczne problemy, co odbija się na zarobkach mieszkańców.

W Chełmku zabytków brakuje. Za to w pobliskim Bobrku znajduje się pałac z XVIII wieku oraz unikalny spichlerz drewniany z XVII wieku.

Kęty

Gmina miejsko-wiejska o pow. 75,8 km kw., licząca 33,7 tys. mieszkańców.

Rozkwit Kęt, które uzyskały prawa miejskie już w 1277 roku, nastąpił za panowania Jagiellonów, gdy były własnością króla. Działały tu prężnie cechy rzemieślnicze oraz młyny, tartaki, papiernie, folusze. Miejscowe jarmarki przyciągały wielu kupców. Obecnie gospodarczą "wizytówką" miasta jest potentat giełdowy w branży aluminium - firma Kęty SA.

Z Kęt pochodzi m.in.: teolog św. Jan Kanty (ur. w 1390 r.), twórcy polskiego języka pisanego - Mateusz i Walenty, badacz dziejów Krakowa - Ambroży Grabowski, czy znawca średniowiecza - Stanisław Krzyżanowski. Miasto słynęło z patriotyzmu. Goszczono tu husarię Jana III Sobieskiego w drodze pod Wiedeń, Józefa Poniatowskiego w drodze do Lipska i Legiony Polskie z komendantem Józefem Piłsudskim w 1915 roku.

W Kętach warto zwiedzić miejscowe muzeum (wiele ciekawych pamiątek historycznych), kościół parafialny z zachowanym gotyckim prezbiterium, barokowy kościół św. Jana Kantego oraz barokowy kościół i klasztor Franciszkanów.

Osiek

Gmina o pow. 29 km kw., licząca 6400 mieszkańców.

Słynie głównie z hodowli karpia. Posiada na swoim terenie więcej stawów rybnych (259 ha) niż lasów (250 ha). Resztę obszaru zajmują pola orne, łąki i pastwiska. Wieś Osiek była jedną z najbogatszych posiadłości w okolicy. Należała kolejno do książąt oświęcimskich, Bonerów, Szembeków, Larischów, Dunin-Borkowskich i Rudzińskich.

W Osieku jest pałac z XVII w., Przebudowany w 1850 roku na styl orientalny. Za szczególną osobliwość uchodzi sala mauretańska.

Polanka Wielka

Gmina o pow. 24 km kw., licząca 4 tys. mieszkańców.

Dzisiejsza nazwa miejscowości ustaliła się dopiero na przełomie XIX i XX wieku, gdy jej właścicielami byli Wysoccy. Herb wsi przedstawia dwa drewniane koła wozu. Można w niej zwiedzić odrestaurowany pałac z 1769 roku oraz stary kościół św. Mikołaja.

Obok pałacu i kościoła rosną wiekowe drzewa - pomniki przyrody, m.in. dąb o obwodzie 650 cm oraz wiąz o obwodzie 365 cm.

Przeciszów

Gmina o pow. 35 km kw., licząca 6,7 tys. mieszkańców.

To "sypialnia" pracowników pobliskich zakładów przemysłowych: Firmy Chemicznej Dwory w Oświęcimiu, kopalni węgla w Brzeszczach i przedsiębiorstw w Tychach. Niewielkie gospodarstwa rolne produkują wyłącznie na własne potrzeby. Jedyną atrakcją jest coroczna spartakiada sołectw, organizowana przez LKS "Przeciszovia".

Zator

Gmina miejsko-wiejska o pow. 51,4 km kw., licząca 8,9 tys. mieszkańców.

Zator otrzymał prawa miejskie już w 1292 roku, a w połowie XV wieku stał się stolicą samodzielnego Księstwa Zatorskiego, które powstało w wyniku podziału Księstwa Oświęcimskiego. Pierwszy tutejszy książę - Wacław, otoczył miasto murami i przystąpił do budowy zamku. W roku 1494 ostatni książę zatorski Janusz IV sprzedał dobra królowi Janowi Olbrachtowi. Po rozbiorach dawne księstwo odkupił od Austriaków Piotr Dunin. Kolejnymi właścicielami byli: Poniatowscy, Tyszkiewiczowie, Wąsowicze i Potoccy.

Zabytki, cisza i spokój, dużo zieleni oraz czyste wody przyciągają tu turystów i wędkarzy. Władze miasta właśnie w rozwoju turystyki dostrzegają największą szansę Zatora. Koniecznie należy zwiedzić zamek i zespół pałacowy z ok. 1445 roku, gotycki kościół św. Wojciecha oraz fragmenty średniowiecznych fortyfikacji miejskich.

Na terenie gminy znajdują się też: drewniane kościółki (z 1585 r. w Graboszycach i z 1894 r. w Palczowicach), renesansowy dwór obronny w Graboszycach, barokowy zespół dworski w Rudzach.