Merkantylizm

(XVI –XVII w. z włoskiego mercante – kupiec bogacący się na handlu, handlowiec). Ojczyzną jego są Włochy. Merkantylizm można traktować jako ideologię gospodarczą rodzącej się klasy – kupców i burżuazji, podczas gdy klasa feudalna odchodzi w cień. Powstają klasy: kupców, bankierów, burżuazji i mieszczaństwa.

Bernard De Mandeville

Merkantylizm to nowa polityka gospodarcza która ma sprzyjać pierwotnym interesom akumulacji kapitału (istota polityki merkantylistycznej). Dla merkantylistów najważniejszym problemem jest problem cyrkulacji, obiegu, dynamiki. Próbują oni uporządkować zjawiska gospodarcze – dociekając efektywności i zysku, zysk staje się celem. Jest to okres ostrej rywalizacji pomiędzy ówczesnymi potęgami gospodarczymi. Rywalizacja pomiędzy Anglią, Francją, Holandią o surowce (ekspansja kolonialna), o rynki zbytu, o prymat w Europie. Pobudza to ekspansję, powoduje kolonializm i  walkę o panowanie na morzu.
Merkantyliści wysuwają postulat, że państwo powinno regulować wszystkie dziedziny życia gospodarczego. 
Protekcjonizm państwowy – państwo powinno go stosować, popierać, ułatwiać, pomagać w dziedzinie wytwarzania i wymiany międzynarodowej. Merkantyliści wypowiadali się głównie w imieniu kapitału kupieckiego bankierów i uważali, że:

  • Państwo wzbogaca się głównie przez rozwinięty eksport, który przewyższa import,
  • konieczny jest dodatni bilans obrotów z zagranicą czyli dążenie do stałej przewagi eksportu nad importem oraz odpowiedniego systemu ceł protekcyjnych,
  • ważniejsze jest wytwarzanie dóbr przemysłowych aniżeli produkcji rolnej,
  • występuje bezpośrednia konkurencja między krajami europejskimi,
  • najbogatszy kraj wygrywa tę konkurencję,
  • synonimem bogactwa jest kruszec złoty i srebrny,
  • polityka przoduje nad etyką.

Zgodnie z poglądem Bernarda Mandeville’a – znanego merkantylisty, oszczędność powoduje bezrobocie a większe wydatki konsumpcyjne mogą ożywiać działalność gospodarczą i w ten sposób przynosić korzyść gospodarce. Wczesny merkantylizm (monetaryzm, bulionizm) akcentuje głównie potrzebę wzrostu zasobów kruszcowych w kraju (złota, srebra, miedzi); wynika to z uzasadnionego wówczas przekonania, iż rozwój gospodarki towarowej stanowi przesłankę i warunek produkcji kapitalistycznej. W merkantylizmie właściwym, decydującą rolę odegrało już uzyskanie wartości dodatkowej, która rozpatrywana jest głównie od strony bilansu handlowego.

Celem polityki merkantylistycznej jest wzrost gospodarczy, realizowany głównie przez kapitalistyczne uprzemysłowienie kraju przy zastosowaniu przyśpieszających ten wzrost środków przymusu; bogaty jest kraj uprzemysłowiony, ma on dodatnie saldo bilansu handlowego.

Dwie koncepcje pieniądza:

  1. Metalistyczna – akcentuje wartość  wewnętrzną pieniądza, wartość pieniądza zależy od wartości kruszcu z jakiego jest on wykonany.
  2. Nominalistyczna – akcentuje wartość zewnętrzną, czyli taką jaką nada mu państwo.  Dojrzały merkantylizm. Dojrzali merkantyliści dochodzą do wniosku, że po to by gromadzić pieniądze należy prowadzić handel zagraniczny. W grę wchodzi handel z dodatnim saldem eksportu (przewaga exportu nad importem).

Teoria bilansu handlowego zakłada dodatnie saldo i temu podporządkowuje całą gospodarkę. W drugiej połowie XVI w. merkantyliści odchodzą od teorii kruszcu a zwracają uwagę na:

  • konieczność wzrostu produkcji,
  • konieczność wzrostu zatrudnienia,
  • na to by produkować dla eksportu, który jest bogactwem.

Późny merkantylizm zakładał, że podstawą bogactwa i potęgi jest eksport produktów rodzimych, przetwarzanych, zawierających dużą ilość rodzimej pracy i kapitału.

Źródło: Encyklopedia Zarządzania

Dodaj do zakładek Link.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *