Olga Tokarczuk czyli “…literatura polska opromienia Europę…”

Olga Tokarczuk

Olga Nawoja Tokarczuk (ur. 29 stycznia 1962 w Sulechowie) – polska pisarka, eseistka, poetka i autorka scenariuszy, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2018 (wręczenie odbyło się 10 grudnia 2019 roku).

Laureatka The Man Booker International Prize 2018 za powieść Bieguni (Flights) oraz dwukrotna laureatka Nagrody Literackiej „Nike” za powieści: Bieguni (2008) i Księgi Jakubowe (2015).

Niekwestionowane odkrycie w polskiej literaturze ostatnich lat, pisarka ceniona i przez krytyków i przez publiczność. Fenomen popularności i dobrego smaku, wiedzy i sprawności pisarskiej, filozoficznej głębi i sztuki opowiadania.

Córka nauczycieli – Wandy i Józefa Tokarczuków. Urodziła się w Sulechowie a wychowała w Klenicy, skąd przeniosła się z rodzicami do Kietrza. Tam ukończyła Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida. W Zespole Szkół w Kietrzu przy ulicy Kościuszki utworzono już specjalną tablicę poświęconą nagrodzie dla Olgi Tokarczuk.

To jest nasza dziewczyna, nasza absolwentka, nasza uczennica. Nobel to jest najwyższe wyróżnienie na świecie i dostała je właśnie ona. Wspaniała rzecz! – podkreśla Anna Ludwikowska- Wierzchowiec, dyrektor szkoły. – Nasze panie polonistki zaprowadziły uczniów pod tableau i pokazały im Olgę Tokarczuk. Powiedziały: „wyobraźcie sobie, że w którejś z tych ławek siedziała kiedyś noblistka”. A uczniowie już wiedzą, że małe miasto również daje wielkie możliwości.

Jest absolwentką Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie studiów, jako wolontariuszka opiekowała się osobami z problemami psychicznymi. Zainteresowała się również pracami Carla Junga, co wywarło wpływ na jej twórczość. Po studiach pracowała jako psychoterapeutka w poradni zdrowia psychicznego w Wałbrzychu.

Pani Krystyna Kuśnierz – dumna wychowawczyni Olgi Tokarczuk w Liceum Ogólnokształcącym w Kietrzu

Jeszcze jako nastolatka próbowała swych sił w poezji. Potem na wiele lat zamilkła, by powrócić bardzo dobrze przyjętą przez krytykę powieścią “Podróż ludzi Księgi” (1993). Utwór ten jest czymś w rodzaju nowoczesnej paraboli. W warstwie dosłownej traktuje o nieudanej wyprawie po tajemniczą Księgę, w trakcie której na dwoje głównych bohaterów spływa wielka miłość. Rzecz dzieje się w XVII wieku we Francji i Hiszpanii, lecz nie koloryt lokalny jest tu najważniejszy, ale fascynacja Tajemnicą. W nieco bliższą naszym czasom przeszłość zapuściła się autorka pisząc drugą powieść – “E.E.” (1995). Tym razem akcja utworu została osadzona we Wrocławiu początków XX wieku. Jej główną bohaterką jest Erna Eltzner (stąd E.E.), dorastająca panienka z polsko-niemieckiej rodziny mieszczańskiej, u której odkryto talenty mediumiczne. Tu również ujawnia się fascynacja tym, co tajemnicze i wymykające się ludzkiemu rozumowi.

Powieść “Prowadź swój pług…“, na podstawie której Agnieszka Holland zrealizowała film “Pokot”, znalazła się na liście 100 najlepszych książek XXI w. według “Guardiana”.

Wielkim i głośnym sukcesem pisarki była jej trzecia powieść – “Prawiek i inne czasy” (1996). Tytułowy Prawiek, mityczna wioska położona rzekomo w samym środku Polski, jest archetypicznym mikrokosmosem, w którym skupiły się wszystkie znane człowiekowi radości i smutki. Pisał o tej powieści Jerzy Sosnowski:

Tokarczuk ze skrawków realnej historii buduje mit, to jest historię przesiąkniętą ładem, gdzie wszystkie wydarzenia, także te tragiczne i złe, mają swoje uzasadnienie. Przestrzeń zorganizowana jest na podobieństwo mandali – koła wpisanego w kwadrat, będącego geometrycznym wyobrażeniem doskonałości i pełni.

W innym tonie i gatunku została utrzymana kolejna powieść Olgi Tokarczuk “Dom dzienny, dom nocny” (1998). Określenie powieść jest tu dość mylące, ponieważ rzecz ta jest hybrydą tekstową, w której zgromadzono przeróżne zarysy fabuł i bardziej spójne opowieści, notatki o charakterze quasi-eseistycznym, prywatne zapiski itp. W istocie, “Dom dzienny, dom nocny” to najbardziej osobista książka pisarki i zarazem najbardziej lokalna. Tokarczuk bowiem wsłuchuje się w okolicę, gdzie na stałe mieszka (wieś w Sudetach na pograniczu polsko-czeskim). Z tych inspiracji wzięła się m.in. porywająca opowieść o średniowiecznej świętej Kummernis (Wilgefortis), kobiecie, którą Bóg wybawił przed niechcianym małżeństwem, dając jej męską twarz. “Dom dzienny, dom nocny” jest książką finalistką IMPAC, dublińskiej nagrody literackiej.

Po roku 2004 Olga Tokarczuk wydała dwie książki: “Anna In w grobowcach świata” (2006) oraz “Bieguni” (2007). Ta druga powieść została nominowana do Literackiej Nagrody Europy Środkowej ANGELUS, a także nagrodzona Nagrodą Literacką “Nike” 2008. W 2018 książka, której angielskie wydanie nosi tytuł “Flights” (tłum. Jennifer Croft), zdobyła prestiżową nagrodę Booker Prize.

Bieguni” to nie książka podróżnicza, lecz książka o fenomenie podróży. Po prozie mitograficznej, emocjonalnie związanej z opisywanym miejscem, autorka zaskoczyła czytelników powieścią stanowiącą swoiste studium psychologii podróży. Tytuł książki jest zarazem nazwą dawnej prawosławnej sekty uważającej, iż pozostawanie w jednym miejscu naraża człowieka na ataki Złego, więc ciągłe przemieszczanie się służy zbawieniu duszy. Podobna, choć bardziej świecka motywacja – związana raczej z pragnieniem wolności – przyświeca bohaterom poszczególnych wątków powieści.

Olga Tokarczuk “Bieguni”

W 2014 roku ukazały się “Księgi Jakubowe, epicka opowieść o Jakubie Franku, żydowskim mesjaszu żyjącym w XVII wieku na wschodnich rubieżach Rzeczpospolitej. O tej postaci Tokarczuk pisała już w 2006 roku na łamach “Twórczości”.  Za “Księgi Jakubowe” autorka w 2015 roku otrzymała Nagrodę Literacką “Nike” (po raz drugi, po “Biegunach” w 2008 roku).

Autorka “Ksiąg Jakubowych” i ich  tłumacz na język szwedzki Jan Henrik Swahn w październiku 2016 roku zostali pierwszymi laureatami Międzynarodowej Nagrody Literackiej Kulturhuset Stadsteatern (czyli Domu Kultury i Teatru Miejskiego) w Sztokholmie.

Źródła: culture.pl, wikipedia, radio ZET

Dodaj do zakładek Link.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *